Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (ECSC), İkinci Dünya Savaşı sonrasında Avrupa’nın kömür ve çelik endüstrilerini tek bir ortak pazar haline getirmek amacıyla oluşturulan bir Avrupa kuruluşudur. Resmi olarak 1951 yılında Paris Antlaşması ile Belçika, Fransa, İtalya, Lüksemburg, Hollanda ve Batı Almanya tarafından kurulmuştur. Kuruluşun üye sayısının ve görevlerinin daha sonraki genişlemesi sonucunda nihayetinde Avrupa Birliği’nin oluşturulmasına yol açmıştır. 

ECSC altı Avrupa ülkesinin kömür ve çelik endüstrilerini entegre etmeyi, savaşın yeniden ortaya çıkmasını önlemeyi ve ekonomik iş birliğini teşvik etmeyi amaçlamıştır. ECSC, Avrupa Birliği’ne evrim geçirmiş olsa da AB ile bireysel ülkeler arasındaki özel düzenlemeler ve anlaşmalar, Türkiye gibi, ekonomik ilişkileri şekillendirmeye devam etmiştir. 

1957 tarihli Roma Anlaşması ile kurulan Avrupa Ekonomik Topluluğu’nda (AET), 232. madde kömür ve çelik ürünlerini dışarıda bırakmış ve bu ürünlerin önceki Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu’nun (AKÇT) yetki alanında olduğunu onaylamıştır. Bu paralel olarak, Türkiye ile Avrupa Topluluğu (AT) arasındaki 1963 tarihli Ankara Anlaşması da kömür ve çelik ürünlerini dışarıda bırakmıştır. Bu bağlamda, Türkiye ile AKÇT arasında 1970 yılında ayrı bir Anlaşma imzalanmış ve bu Anlaşma ile taraflar arasındaki kömür ve çelik ürünlerinin ticaretinin ne şekilde ve ne zaman serbestleştirileceği daha sonra kararlaştırılacaktır. 

Gümrük Birliği’nin yürürlüğe girmesinden sonra, 1/95 sayılı Türkiye-AT Ortaklık Konseyi Kararı ile eş zamanlı olarak, AKÇT ürünlerinin serbest dolaşımını sağlamak amacıyla yapılan müzakerelerin en kısa sürede tamamlanması konusunda taraflar bir ilke kararı almıştır. Bu çerçevede, Gümrük Birliği’nin tamamlayıcısı olarak, “Türkiye Cumhuriyeti ve AKÇT Arasında AKÇT’yi Kuran Antlaşmanın Yetki Alanına Giren Ürünlerin Ticareti ile İlgili Anlaşma” (Türkiye-AKÇT STA) 25 Temmuz 1996 tarihinde imzalanmış ve 1 Ağustos 1996 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. 

STA ile bir yandan taraflar arasında AKÇT ürünlerinde uygulanan gümrük vergileri karşılıklı olarak kaldırılırken, diğer yandan rekabeti bozan uygulamalar ile ticareti etkileyen devlet yardımları yasaklanmıştır (Gümrük Birliği kapsamında olmayan AKÇT ürünlerinde, Türkiye’nin Ortak Gümrük Tarifesini uygulama zorunluluğu bulunmamaktadır). 

STA’nın 7. maddesi uyarınca, taraflar arasındaki ticareti etkileyen her türlü devlet yardımı, Anlaşma’nın düzgün işleyişi ile uyumsuz kabul edilmiştir. Ancak, 8. madde bu hükme bir istisna getirerek, Anlaşma kapsamındaki ürünlerde yeniden yapılanma veya dönüştürme amacıyla devlet yardımlarının belirli şartlar çerçevesinde 5 yıl süreyle verilebileceğini hükme bağlamıştır. 

Türkiye Cumhuriyeti ve Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu Arasında Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğunu Kuran Andlaşmanın Yetki Alanına Giren Ürünlerin Ticareti ile ilgili Anlaşma 

Madde 8 

  1. Taraflar işbu Anlaşmanın yürürlüğe girişinden itibaren 5 yıl süreyle ve 7. maddenin 1(iii) fıkrasından sapma (derogasyon) yoluyla, Türkiye’nin, işbu Anlaşma kapsamındaki ürünlerde, her bir durum ayrı ayrı incelenmek suretiyle istisnai olarak yeniden yapılanma veya dönüştürme amaçlı kamu yardımlarını vermesini, aşağıdaki şartların sağlanması koşuluyla kabul ederler: 
  • Yeniden yapılanma programının uygulanmasına ilişkin olarak, yardımın miktarı, yoğunluğu ve gayesi ile, detaylı bir yeniden yapılanma planını kapsayan tam ve sürekli bilgi alışverişi suretiyle şeffaflığın temini; 
  • Yeniden yapılanma programının sıcak haddeli ürün kapasitesinde genel bir artışa yol açmayan bir rasyonelleştirmeye bağlı olması; 
  • Yardımın, yardımdan faydalanan şirketlerin normal pazar koşullarındaki verimliliklerinin yeniden yapılanma döneminin sonunda geliştirilmesi amacıyla, modernizasyonu da içeren normal yaşayabilirlik kıstaslarına göre tayin edilen bir yaşayabilirliğe yol açması; 
  • Verilen yardım miktarının hedefleriyle orantısız olmaması ve, yaşayabilirliği düzeltmek için mutlaka gerekli düzeyi, tutar ve yoğunluk itibariyle kesinlikle aşmaması, 
  • Türkiye, bu madde kapsamında verilmesi önerilen herhangi bir yardım hakkında, Topluluğa uygun bir süre içinde bildirimde bulunur. Topluluk, yukarıda belirtilen kıstaslara uymayan herhangi bir yardımla ilgili olarak sebep belirterek itiraz etme hakkına sahip olacaktır. 

Yatırım Teşvikleri kapsamında Demir-Çelik Yatırımları 

EK-5’te tanımlanan demir-çelik ürünlerinin üretimine yönelik gerçekleştirilen yatırımlarda, aşağıdaki kriterleri birlikte sağlayan işletmeler, sadece genel teşvik sisteminden desteklenebilir (Aksi takdirde teşvik kapsamı dışındadır). 

  1. Ortaklık yapısındaki bir veya birden fazla tüzel kişinin veya kamu kurum ve kuruluşunun hisseleri toplamının %25 veya daha fazla olmaması. 
  1. Başka bir işletmenin sermayesinin %25 veya daha fazlasına sahip olmaması. 
  1. Çalışan sayısı yıllık 250 kişiden az olması. 
  1. Yıllık net satış hasılatı 50 milyon Avro veya mali bilançosu değeri 43 milyon Avro karşılığı Türk Lirasını aşmaması. 

Bu kriterler, 2009/15199 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına istinaden düzenlenen belgelere de uygulanabilir). 

EK-5  

DEMİR ÇELİK YATIRIMLARI 

(a) Pik demir ve demir alaşımları: çelik üretimi için pik demir, döküm ve diğer pik demir, yüksek manganlı pik ve yüksek karbonlu ferro-manganez, (diğer demir alaşımları hariç olmak üzere);  

(b) Ham ve yarı mamul demir, vasıfsız çelik veya vasıflı çelik ürünleri: ingota dökülmüş veya dökülmemiş sıvı çelik; dövme işlemi yapılacak yarı mamul ürünler için ingotlar dâhil olmak üzere: blumlar, kütükler ve slablar; levha çubukları ve teneke kaplı sac çubuklar; sıcak haddelenmiş geniş kangallar, (küçük ve orta ölçekli dökümhanelerde sıvı çelik dökümü ve üretimi hariç olmak üzere); 

(c) Sıcak haddelenmiş demir, vasıfsız çelik veya vasıflı çelik ürünleri: raylar, traversler, bağlama sacları, taban sacları, kirişler, 80 mm ve üzeri ağır profiller, palplanşlar, 80 mm’nin altında olan çubuklar ve profiller ve 150 mm’nin altında olan yassı mamuller, filmaşin, yuvarlak ve kare borular, sıcak haddelenmiş çember ve şerit (tüp şerit dâhil), sıcak haddelenmiş levha (kaplanmış veya kaplanmamış), kalınlığı 3 mm ve üzerinde olan saclar ve levhalar, 150 mm ve üzerinde olan universal saclar, (tel ve tel ürünleri, parlatılmış çubuklar ve dökme demir hariç olmak üzere); 

(ç) Soğuk haddelenmiş ürünler: teneke kaplı sac, kalay kurşun alaşımı kaplı sac, siyah sac, çinko kaplı levhalar, diğer kaplanmış levhalar, soğuk haddelenmiş levhalar, elektrik malzemeleri üretiminde kullanılan levhalar, teneke kaplı sac şeritler, soğuk haddelenmiş sac, kangal ve şerit olarak;  

(d) Borular: tüm dikişsiz çelik borular, çapı 406,4 mm’nin üzerindeki kaynaklı çelik borular.